Frame Gmina BP

 

Historia w zarysie.

 

Na przestrzeni wieków teren gminy Biała Podlaska i Powiatu Bialskiego zamieszkiwała ludność różnego pochodzenia - najpierw słowiańskie plemiona Bużan i Dulębów, później Jaćwingowie. W zależności jakie państwo sprawowało nad tym terenem władzę, osiedlała się ludność polska, ruska, litewska. Przywilej księcia Witolda z 1388r. umożliwił ludności żydowskiej odegranie istotnej roli w mozaice narodowościowej Wielkiego Księstwa Litewskiego. Ponadto przechodziły tędy hordy tatarskie, rycerstwo krzyżackie, w końcu XVII wieku osiedliły się liczne rodziny tatarskie.


X-XV wiek - Podlasie tereny po obu stronach środkowego Bugu i górnej Narwi, zwane od głównych grodów Brześcia i Drohiczyna - ziemią brzeską, ziemia drohnicką. Nazwa Podlasie pojawiła sie na przełomie XV i XVI wieku i najpierw używana była w źródłach litewskich pisanych po rusku, następnie w polskich. Weszła do tytulatury królewskiej w okresie intensywnych starań o przyłączenie Podlasia do Korony. Nazwa określała ziemie: część województwa trockiego, ziemie po obu stronach środkowego Bugu i górnej Narwii oraz część wschodnią Mazowsza a więc ziemie ciągnące się z północy od ziemi pruskiej, dzisiejszego Augustowa, na wschód od Mazowsza, na południe aż po dzisiejszy Radzyń i Parczew. Na wschodzie granice sięgały za Bug, aż po Nowogródek.
1018-1025r. - Bolesław Chrobry zdobywa Brześć i przyłącza z okolicznymi ziemiami do Polski. Walki o te terytoria wykazują przewagę raz polskiej raz ruskiej strony. (Brześć odległy jest od Białej Podlaskiej 40 km)
1182r. - Brześć zdobywa Kazimierz Sprawiedliwy i wznosi zamek warowny, jako punkt oparcia Polski na wschodzie.
1264r. - Bolesław Wstydliwy pokonuje Jaćwingów.
1282r. - Leszek Czarny niszczy wojownicze plemię Jaćwingów.
1349r. - Powstaje we Włodzimierzu Wołyńskim rzymsko-katolickie biskupstwo, którego siedzibę przeniesiono do Łucka. Przedtem ziemie powiatu bialskiego wcielone były do diecezji krakowskiej, od 1349r. do biskupstwa łuckiego, którego siedziba zostaje przeniesiona w roku 1465 do Janowa Biskupiego obecnie Podlaskiego. 24 IX 1918r. papież Benedykt XV odłączył dawną diecezję podlaska od Lublina i mianował biskupem Henryka Przeździeckiego. Początkowo siedziba biskupstwa była w Janowie, ale w 1923 roku została przeniesiona do Siedlec.
1386r. - Ślub Jadwigi i Władysława Jagiełły, pozwala na odzyskanie Brześcia. Unia polsko-litewska w Krewie.
1390r. - Władysław Jagiełło nadał miastu Brześć prawo magdeburskie.
1460r. - Kazimierz Jagiellończyk przyznaje Podlasie, w tym ziemię brzeską (powiat bialski) Litwie - województwo trockie.
1520r. - Powstaje województwo podlaskie, utrwala się nazwa Podlasie dla całości ziem jakie weszły w jego skład - ziemia brzeska, ziemia drohicka, część wschodnia Mazowsza, fragment południowej Jaćwieży.
1566r. - Województwo Podlaskie zostaje przez króla Zygmunta Augusta podzielone na dwie części: drohicką czyli podlaską oraz brzeską. Tym samym rozbito trwającą do tego czasu jedność Podlasia i ziem nadbużańskich. Duże województwo podlaskie podzielono na dwa mniejsze: część zachodnią (
województwo podlaskie) i wschodnią (województwo brzesko-litewskie) w skład którego wszedł powiat bialski.
1569r. - Unia Lubelska, na mocy porozumień przed unijnych województwo podlaskie włączono do Korony.
XVI wiek - Na widownię wstępują potężne rody możnowładcze. Ziemia bialska należała do Nasutów, Zabrzezińskich, Kiszków a od 1566r. w jej posiadanie wchodzą Radziwiłłowie. Mikołaj Krzysztof Radziwiłł zwany "Sierotką" (1549-1616r.) był pierwszym z rodu właścicielem a ostatnim Dominik, który zmarł w 1813r.
1596r. - Unia Brzeska - Unici Podlascy.
1795r. - III rozbiór Polski, ziemie powiatu bialskiego przypadły Austrii, jako cyrkuł bialski i siedlecki.
1809r. - Cyrkuł bialski wszedł w skład Księstwa Warszawskiego.
1815r. - Królestwo Kongresowe, cyrkuł bialski zmienił nazwę na obwód bialski i jako ziemia graniczna województwa siedleckiego stanowił część Królestwa Polskiego, ziemi pod zaborem rosyjskim. W 1837 roku nazwę obwód zmieniono na powiat a województwo na gubernię podlaską z siedzibą w Siedlcach. W 1844 r. gubernię siedlecką włączono do lubelskiej następnie w 1866 r. przwyrócono. W początkach 1867 roku duży powiat bialski podzielono dla celów rusyfikacyjnych na dwa mniejsze: bialski z siedzibą w Białej Podlaskiej i konstantynowski z siedzibą w Janowie Podlaskim. W 1913 r. utworzono gubernię chełmską i przyłączono cały powiat bialski.
1863/4r. - Powstanie Styczniowe - na Podlasiu walczono najwytrwalej i najdłużej. Po jego stłumieniu rząd rosyjski rozpoczął likwidację Unii Brzeskiej.
1875r. - Kasacja Unii Brzeskiej, rozpoczynają się na wielka skalę prześladowania unitów. Wówczas istaniało pięć dekantów unickich - bialski, kodeński, łosicki, międzyrzecki, włodawski. Kościoły unickie na terenie gminy Biała Podlaska były: Cicibór, Dokudów, Hrud, Ortel Książęcy, Woskrzenice, Swory, Łukowce. Krwawo prześladowano unitów w Ortelu Książęcym, Ciciborze, Łukowcach, Sworach, Hrudzie. Na pamiątkę tamtych wydarzeń Szkoła Podstawowa w Hrudzie przyjęła w 2000r. imię Błogosławionych Męczenników Podlaskich.
1905r. - Ukaz tolerancyjny.
1914-1918 rok - I wojna światowa.
1918r. - 11 listopada - II Rzeczpospolita, powiat bialski wszedł w skład województwa lubelskiego. Powiat Bialski z okresu wojennego wyszedł straszliwie zniszczony. Dzięki pomocy państwa odbudował sie w latach 1919-1927.
1919r. - 23 marca odbyło się pierwsze posiedzenie sejmiku bialskiego, powołanego do życia dekretem Naczelnika Państwa. Przewodniczył Komisarz Ludowy A. Konopki. Kadencja pierwszego po I wojnie Sejmiku i Wydziału Powiatowego trwała do 15 października 1927 roku. Wówczas ukonstytuował się nowy pod przewodnictwem pierwszego starosty bialskiego Józefa Rudnickiego. Ostatnim starostą, przed wybuchem II wojny światowej był Mieczysław Lutman.
1919r. - Ustawa Tymczasowa utworzyła między innymi województwo lubelskie, które było czwartym co do wielkości województwem na 16 istniejących pomiędzy rokiem 1919-1939.
1933r. - Według stanu na 1 kwietnia powiat bialski składał się z 21 gmin, miedzy innymi Sidorki, Sitnik, Swory i trzech miast.
1938r. - biskup Henryk Przeździecki składa w Rzymie akt w sprawie kanonizacji Męczenników Podlaskich
1939-1945 - lata II wojny światowej i okupacji. Powiat bialski znalazł się w granicach Generalnej Guberni, utworzonej już 12 października 1939r.
1944r. - po wojnie powrócono do granic gmin i województwa lubelskiego sprzed 1 IX 1939r.
1954r. - podział województw na gromady, w województwie lubelskim istniało 326 takich jednostek administracyjnych.
1973r. - 1 stycznia powstaje w obecnym kształcie gmina Biała Podlaska poprzez połączenie gmin Sidorki, Sitnik, Swory.
1975r. - 1 czerwca powstaje Województwo Białopodlaskie.
1999r. - 1 stycznia kolejna reforma administracyjna, powstaje Powiat Bialski, należący do Województwa Lubelskiego. Pierwszym starosta zostaje Tadeusz Łazowski