Historia w zarysie.
Na przestrzeni wieków teren gminy Biała Podlaska i Powiatu Bialskiego
zamieszkiwała ludność różnego pochodzenia - najpierw słowiańskie plemiona
Bużan i Dulębów, później Jaćwingowie. W zależności jakie państwo sprawowało
nad tym terenem władzę, osiedlała się ludność polska, ruska, litewska. Przywilej
księcia Witolda z 1388r. umożliwił ludności żydowskiej odegranie istotnej
roli w mozaice narodowościowej Wielkiego Księstwa Litewskiego. Ponadto przechodziły
tędy hordy tatarskie, rycerstwo krzyżackie, w końcu XVII wieku osiedliły się
liczne rodziny tatarskie.
X-XV wiek - Podlasie tereny po obu stronach środkowego Bugu
i górnej Narwi, zwane od głównych grodów Brześcia i Drohiczyna - ziemią brzeską,
ziemia drohnicką. Nazwa Podlasie pojawiła sie na przełomie XV i XVI wieku
i najpierw używana była w źródłach litewskich pisanych po rusku, następnie
w polskich. Weszła do tytulatury królewskiej w okresie intensywnych starań
o przyłączenie Podlasia do Korony. Nazwa określała ziemie: część województwa
trockiego, ziemie po obu stronach środkowego Bugu i górnej Narwii oraz część
wschodnią Mazowsza a więc ziemie ciągnące się z północy od ziemi pruskiej,
dzisiejszego Augustowa, na wschód od Mazowsza, na południe aż po dzisiejszy
Radzyń i Parczew. Na wschodzie granice sięgały za Bug, aż po Nowogródek.
1018-1025r. - Bolesław Chrobry zdobywa Brześć i przyłącza
z okolicznymi ziemiami do Polski. Walki o te terytoria wykazują przewagę raz
polskiej raz ruskiej strony. (Brześć odległy jest od Białej Podlaskiej 40
km)
1182r. - Brześć zdobywa Kazimierz Sprawiedliwy i wznosi zamek
warowny, jako punkt oparcia Polski na wschodzie.
1264r. - Bolesław Wstydliwy pokonuje Jaćwingów.
1282r. - Leszek Czarny niszczy wojownicze plemię Jaćwingów.
1349r. - Powstaje we Włodzimierzu Wołyńskim rzymsko-katolickie
biskupstwo, którego siedzibę przeniesiono do Łucka. Przedtem ziemie powiatu
bialskiego wcielone były do diecezji krakowskiej, od 1349r. do biskupstwa
łuckiego, którego siedziba zostaje przeniesiona w roku 1465 do Janowa Biskupiego
obecnie Podlaskiego. 24 IX 1918r. papież Benedykt XV odłączył dawną diecezję
podlaska od Lublina i mianował biskupem Henryka Przeździeckiego. Początkowo
siedziba biskupstwa była w Janowie, ale w 1923 roku została przeniesiona do
Siedlec.
1386r. - Ślub Jadwigi i Władysława Jagiełły, pozwala na odzyskanie
Brześcia. Unia polsko-litewska w Krewie.
1390r. - Władysław Jagiełło nadał miastu Brześć prawo magdeburskie.
1460r. - Kazimierz Jagiellończyk przyznaje Podlasie, w tym
ziemię brzeską (powiat bialski) Litwie - województwo trockie.
1520r. - Powstaje województwo podlaskie, utrwala się nazwa
Podlasie dla całości ziem jakie weszły w jego skład - ziemia brzeska, ziemia
drohicka, część wschodnia Mazowsza, fragment południowej Jaćwieży.
1566r. - Województwo Podlaskie zostaje przez króla Zygmunta
Augusta podzielone na dwie części: drohicką czyli podlaską oraz brzeską. Tym
samym rozbito trwającą do tego czasu jedność Podlasia i ziem nadbużańskich.
Duże województwo podlaskie podzielono na dwa mniejsze: część zachodnią (
województwo podlaskie) i wschodnią (województwo brzesko-litewskie) w skład
którego wszedł powiat bialski.
1569r. - Unia Lubelska, na mocy porozumień przed unijnych
województwo podlaskie włączono do Korony.
XVI wiek - Na widownię wstępują potężne rody możnowładcze. Ziemia bialska
należała do Nasutów, Zabrzezińskich, Kiszków a od 1566r. w jej posiadanie
wchodzą Radziwiłłowie. Mikołaj Krzysztof Radziwiłł zwany "Sierotką"
(1549-1616r.) był pierwszym z rodu właścicielem a ostatnim Dominik, który
zmarł w 1813r.
1596r. - Unia Brzeska - Unici Podlascy.
1795r. - III rozbiór Polski, ziemie powiatu bialskiego przypadły
Austrii, jako cyrkuł bialski i siedlecki.
1809r. - Cyrkuł bialski wszedł w skład Księstwa Warszawskiego.
1815r. - Królestwo Kongresowe, cyrkuł bialski zmienił nazwę
na obwód bialski i jako ziemia graniczna województwa siedleckiego stanowił
część Królestwa Polskiego, ziemi pod zaborem rosyjskim. W 1837 roku nazwę
obwód zmieniono na powiat a województwo na gubernię podlaską z siedzibą w
Siedlcach. W 1844 r. gubernię siedlecką włączono do lubelskiej następnie w
1866 r. przwyrócono. W początkach 1867 roku duży powiat bialski podzielono
dla celów rusyfikacyjnych na dwa mniejsze: bialski z siedzibą w Białej Podlaskiej
i konstantynowski z siedzibą w Janowie Podlaskim. W 1913 r. utworzono gubernię
chełmską i przyłączono cały powiat bialski.
1863/4r. - Powstanie Styczniowe - na Podlasiu walczono najwytrwalej i najdłużej.
Po jego stłumieniu rząd rosyjski rozpoczął likwidację Unii Brzeskiej.
1875r. - Kasacja Unii Brzeskiej, rozpoczynają się na wielka
skalę prześladowania unitów. Wówczas istaniało pięć dekantów unickich - bialski,
kodeński, łosicki, międzyrzecki, włodawski. Kościoły unickie na terenie gminy
Biała Podlaska były: Cicibór, Dokudów, Hrud, Ortel Książęcy, Woskrzenice,
Swory, Łukowce. Krwawo prześladowano unitów w Ortelu Książęcym, Ciciborze,
Łukowcach, Sworach, Hrudzie. Na pamiątkę tamtych wydarzeń Szkoła Podstawowa
w Hrudzie przyjęła w 2000r. imię Błogosławionych Męczenników Podlaskich.
1905r. - Ukaz tolerancyjny.
1914-1918 rok - I wojna światowa.
1918r. - 11 listopada - II Rzeczpospolita, powiat bialski
wszedł w skład województwa lubelskiego. Powiat Bialski z okresu wojennego
wyszedł straszliwie zniszczony. Dzięki pomocy państwa odbudował sie w latach
1919-1927.
1919r. - 23 marca odbyło się pierwsze posiedzenie sejmiku
bialskiego, powołanego do życia dekretem Naczelnika Państwa. Przewodniczył
Komisarz Ludowy A. Konopki. Kadencja pierwszego po I wojnie Sejmiku i Wydziału
Powiatowego trwała do 15 października 1927 roku. Wówczas ukonstytuował się
nowy pod przewodnictwem pierwszego starosty bialskiego Józefa Rudnickiego.
Ostatnim starostą, przed wybuchem II wojny światowej był Mieczysław Lutman.
1919r. - Ustawa Tymczasowa utworzyła między innymi województwo
lubelskie, które było czwartym co do wielkości województwem na 16 istniejących
pomiędzy rokiem 1919-1939.
1933r. - Według stanu na 1 kwietnia powiat bialski składał
się z 21 gmin, miedzy innymi Sidorki, Sitnik, Swory i trzech miast.
1938r. - biskup Henryk Przeździecki składa w Rzymie akt w
sprawie kanonizacji Męczenników Podlaskich
1939-1945 - lata II wojny światowej i okupacji. Powiat bialski znalazł się
w granicach Generalnej Guberni, utworzonej już 12 października 1939r.
1944r. - po wojnie powrócono do granic gmin i województwa
lubelskiego sprzed 1 IX 1939r.
1954r. - podział województw na gromady, w województwie lubelskim
istniało 326 takich jednostek administracyjnych.
1973r. - 1 stycznia powstaje w obecnym kształcie gmina Biała
Podlaska poprzez połączenie gmin Sidorki, Sitnik, Swory.
1975r. - 1 czerwca powstaje Województwo Białopodlaskie.
1999r. - 1 stycznia kolejna reforma administracyjna, powstaje
Powiat Bialski, należący do Województwa Lubelskiego. Pierwszym starosta zostaje
Tadeusz Łazowski